CDS nedir? Kredi risk primi neyi ölçer, nasıl okunur?

CDS, bir borçlunun ödeme yapamama riskine karşı alınan sigorta benzeri bir sözleşmedir. Ülke risk primi olarak neden yakından izlendiğini ve baz puan cinsinden nasıl okunduğunu anlattık.

CDS (Credit Default Swap, Türkçesiyle kredi temerrüt takası), bir borçlunun borcunu ödeyememesi riskine karşı yapılan, sigortaya benzeyen bir finansal sözleşmedir. Sözleşmeyi satın alan taraf düzenli bir ücret öder; borçlu temerrüde düşerse, yani ödeme yapamazsa, sözleşmeyi satan taraf zararı karşılar. Bu ücretin yıllık oranı "kredi risk primi" olarak anılır ve piyasanın o borçlunun riskini nasıl gördüğünü gösterir.

CDS nasıl çalışır?

Bir yatırımcının bir ülkenin tahvilini aldığını düşünelim. Bu yatırımcı, ülkenin borcunu ödeyememesi ihtimaline karşı kendini korumak isterse bir CDS sözleşmesi satın alır. Sözleşmede üç taraf düşünülebilir:

Temerrüt yaşanmazsa koruma satıcısı primleri kazanç olarak tutar. Sözleşmeler genellikle beş yıl vadeli yapılır ve en çok izlenen gösterge de beş yıllık CDS'dir.

Baz puan ne demek, CDS nasıl okunur?

CDS primleri baz puan cinsinden ifade edilir. Bir baz puan yüzde 0,01'e eşittir; yani 100 baz puan yüzde 1 demektir. Varsayımsal bir örnekle: Bir ülkenin beş yıllık CDS primi 300 baz puansa, o ülkenin 10 milyon dolarlık borcunu sigortalamak isteyen yatırımcı yılda yaklaşık yüzde 3, yani 300 bin dolar prim öder.

Okuma kuralı basittir: Prim yükseldikçe piyasanın algıladığı risk artar, prim düştükçe risk algısı azalır.

Ülke CDS'leri neden bu kadar yakından izlenir?

Ülke CDS primi, yatırımcıların o ülkeye borç verirken ne kadar risk gördüğünü anlık olarak yansıtan bir göstergedir. Kredi derecelendirme notları belirli aralıklarla güncellenirken CDS primleri piyasada her gün işlem gördüğü için gelişmelere çok daha hızlı tepki verir. Bu yüzden:

• Ülkenin dış borçlanma maliyetini tahmin etmede kullanılır.
• Yabancı yatırımcının ülkeye bakışını gösteren bir ısı ölçer işlevi görür.
• Bankaların ve şirketlerin yurt dışından borçlanma maliyetini dolaylı olarak etkiler.
• Benzer ülkelerle karşılaştırma yapmaya imkan tanır.

CDS primini neler etkiler?

Bir ülkenin risk primini etkileyen başlıca unsurlar şunlardır: kamu borcunun büyüklüğü ve vadesi, bütçe ve cari açık, döviz rezervlerinin yeterliliği, enflasyon ve para politikasının güvenilirliği, siyasi ve jeopolitik gelişmeler, kredi notu değişiklikleri ve küresel risk iştahı. Küresel piyasalarda genel bir kaygı dalgası yaşandığında, ülkenin kendi verileri değişmese bile CDS primi yükselebilir.

CDS düşüşü vatandaşa nasıl yansır?

Risk priminin düşmesi, devletin ve özel sektörün yurt dışından daha ucuz borçlanabilmesi anlamına gelir. Bu durum zamanla iç piyasadaki faizlere, kredi koşullarına ve sermaye girişlerine olumlu yansıyabilir. Prim yükseldiğinde ise tersine borçlanma maliyetleri artar ve finansal koşullar sıkılaşabilir. Etkiler doğrudan ve anlık değil, dolaylı ve zamana yayılmış olur.

CDS'nin sınırlılıkları nelerdir?

CDS piyasası tahvil piyasasına göre daha sığ olabilir; işlem hacmi düşük olduğunda fiyatlar sert dalgalanabilir. Ayrıca CDS yalnızca kredi riskini, yani borcun geri ödenmeme ihtimalini ölçer; enflasyon veya kur riski gibi diğer riskleri doğrudan göstermez. Bu yüzden tek başına değil, diğer göstergelerle birlikte değerlendirilmelidir.

Sıkça sorulan sorular

CDS ile kredi notu aynı şey mi?

Hayır. Kredi notu derecelendirme kuruluşlarının yaptığı bir değerlendirmedir; CDS primi ise piyasada alınıp satılan sözleşmelerin fiyatıdır.

Bireysel yatırımcı CDS alabilir mi?

CDS sözleşmeleri büyük ölçüde bankalar ve kurumsal yatırımcılar arasında, tezgah üstü piyasada işlem görür; bireysel yatırımcıların doğrudan erişimi yaygın değildir.

Hangi vade en çok takip edilir?

Ülke risk primi denildiğinde çoğunlukla beş yıl vadeli, dolar cinsinden CDS kastedilir.

İlgili HaberBütçe açığı nedir? Kamu gelir ve giderlerinin dengesi