Cari oran nedir? Asit-test ve nakit oranıyla likidite analizi
Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli borçlara bölünmesiyle bulunur ve şirketin bir yıl içindeki ödeme gücünü gösterir. Asit-test ve nakit oranı bu ölçüyü daha sıkı hâle getirir.

Sesli Dinle
Bu ses, tarayıcınızın konuşma sentezi ile üretilir; insan sesi değildir. Sesin niteliği cihazınıza göre değişir.
Cari oran, dönen varlıkların kısa vadeli borçlara bölünmesiyle bulunur ve şirketin bir yıl içindeki ödeme gücünü gösterir. Asit-test ve nakit oranı bu ölçüyü daha sıkı hâle getirir.
Kısa vadeli borçlarınız 400 lira, bir yıl içinde paraya çevirebileceğiniz varlıklarınız 600 lira ise ödeme gücünüz kâğıt üzerinde rahattır. Cari oran tam olarak bunu ölçer: Cari oran = Dönen varlıklar ÷ Kısa vadeli yükümlülükler. Ancak dönen varlıkların her kalemi aynı hızla nakde dönmediği için analistler bu oranı asit-test ve nakit oranıyla birlikte kullanır.
Likidite oranları, finansal tablo okuma rehberimizde "şirket yükünü taşıyabiliyor mu?" sorusunun kısa vadeli cevabını verir. Gerekli rakamların tamamı bilançoda bulunur; kalemlerin anlamı için aktif ve pasif kalemleri yazımıza bakabilirsiniz.
Üç temel likidite oranı
| Oran | Formül | Neyi ölçer? |
|---|---|---|
| Cari oran | Dönen varlıklar ÷ KV yükümlülükler | Genel kısa vadeli ödeme gücü |
| Asit-test (likidite) oranı | (Dönen varlıklar − Stoklar) ÷ KV yükümlülükler | Stok satılamazsa ödeme gücü |
| Nakit oranı | (Nakit + Kısa vadeli finansal yatırımlar) ÷ KV yükümlülükler | Hemen kullanılabilir nakitle ödeme gücü |
Örnek hesap
Örnek A.Ş.'nin bilançosunda dönen varlıklar 600 milyon TL (nakit 120, ticari alacak 200, stok 250, diğer 30), kısa vadeli yükümlülükler 400 milyon TL'dir.
- Cari oran: 600 ÷ 400 = 1,50
- Asit-test oranı: (600 − 250) ÷ 400 = 0,875
- Nakit oranı: 120 ÷ 400 = 0,30
Yorum: Şirketin dönen varlıkları kısa vadeli borçlarının bir buçuk katı. Ancak stoklar çıkarıldığında oran 1'in altına iniyor; yani kısa vadeli borçların tamamını ödemek için stokların bir kısmının satılması gerekiyor. Nakit tek başına borçların yaklaşık üçte birini karşılıyor. Bu, stokları hızla satılabilen bir şirket için sorun olmayabilir; stokları yavaş dönen bir şirket için ise dikkat edilmesi gereken bir işarettir.
Oranlar nasıl yorumlanır?
Ders kitaplarında cari oran için "2 civarı" ve asit-test için "1 civarı" gibi referanslar sık geçer. Ancak bu değerler evrensel kurallar değildir:
- Perakende ve hızlı tüketim: Peşin satış yapan ve tedarikçilerine vadeli ödeyen şirketlerde cari oranın 1'in altında olması olağan olabilir.
- Sanayi ve inşaat: Uzun üretim döngüsü ve yüksek stok nedeniyle cari oran yüksek, asit-test oranı ise görece düşük görünebilir.
- Bankalar ve sigorta şirketleri: Bilanço yapıları farklı olduğundan bu oranlar anlamlı değildir.
Çok yüksek bir cari oran da her zaman iyi değildir. Atıl duran fazla nakit veya biriken stoklar, sermayenin verimsiz kullanıldığını gösterebilir. Bu verimliliğin kârlılığa etkisini özkaynak kârlılığı ve DuPont analizi yazımızda ele aldık.
Dönemsel karşılaştırma örneği
| Gösterge | Geçen yıl | Bu yıl |
|---|---|---|
| Cari oran | 1,70 | 1,50 |
| Asit-test oranı | 1,10 | 0,875 |
| Nakit oranı | 0,40 | 0,30 |
Üç oranın birlikte düşmesi, likiditenin zayıfladığını gösteriyor. Asit-test oranındaki düşüşün cari orandan sert olması, stokların arttığına işaret eder. Bu noktada sorulacak soru, stok artışının planlı bir büyümenin mi yoksa satış sorununun mu sonucu olduğudur. Cevap genellikle gelir tablosu ve faaliyet raporundaki açıklamalarda bulunur.
Likiditeyi etkileyen diğer unsurlar
- Borç vadesi: Uzun vadeli kredilerin bir yıl içinde ödenecek kısmı kısa vadeye geçer ve cari oranı düşürür.
- Kullanılmamış kredi limitleri: Bilançoda görünmez ama şirketin likidite tamponudur; dipnotlarda yer alabilir.
- Alacak kalitesi: Tahsili şüpheli alacaklar dönen varlıkları şişirebilir.
- Dönemsellik: Mevsimsel işlerde likidite yıl içinde dalgalanır; aynı çeyrekler karşılaştırılmalıdır.
Kısa vadeli ödeme gücü, borçluluğun yalnızca bir boyutudur. Toplam borç yükünün kârlılığa oranı için uzun vadeli borçluluk oranları yazımıza da göz atabilirsiniz.
Nakit dönüşüm süresi: Likiditeye zaman boyutu
Likidite oranları bir anı gösterir; nakit dönüşüm süresi ise paranın işletme içinde ne kadar süre bağlı kaldığını ölçer. Üç bileşeni vardır ve Örnek A.Ş.'nin rakamlarıyla yıllık 365 gün üzerinden hesaplanabilir:
- Alacak tahsil süresi: Ticari alacaklar ÷ Hasılat × 365 = 200 ÷ 2.000 × 365 ≈ 37 gün
- Stok devir süresi: Stoklar ÷ Satışların maliyeti × 365 = 250 ÷ 1.500 × 365 ≈ 61 gün
- Borç ödeme süresi: Ticari borçlar ÷ Satışların maliyeti × 365 = 200 ÷ 1.500 × 365 ≈ 49 gün
Nakit dönüşüm süresi ≈ 37 + 61 − 49 = 49 gün. Yani şirket, hammaddeye ödediği parayı müşteriden tahsil edene kadar yaklaşık 49 gün finanse etmek zorundadır. Bu süre kısaldıkça şirket aynı satış hacmini daha az işletme sermayesiyle sürdürebilir; uzadıkça ek finansman ihtiyacı doğar. Cari oranın düşmesiyle birlikte nakit dönüşüm süresi de uzuyorsa, likidite baskısı artıyor demektir.
Sık sorulan sorular
Net işletme sermayesi ile cari oran arasındaki fark nedir?
Net işletme sermayesi, dönen varlıklardan kısa vadeli borçların çıkarılmasıyla bulunan bir tutardır (Örnek A.Ş.'de 200 milyon TL). Cari oran ise aynı ilişkiyi oran olarak ifade eder; farklı büyüklükteki şirketleri karşılaştırmayı kolaylaştırır.
Cari oran 1'in altındaysa şirket batar mı?
Hayır, tek başına böyle bir sonuç çıkarılamaz. Nakit döngüsü hızlı şirketlerde bu durum olağan olabilir. Ancak oran düşükken nakit akışı da zayıfsa ve borç vadeleri yakınsa risk artar.
Likidite oranları hangi sıklıkla izlenmeli?
Her finansal tablo döneminde, yani genellikle üç ayda bir güncellenebilir. Tek bir çeyrek yerine birkaç dönemlik eğilime bakmak daha güvenilir sonuç verir.
Stok devir hızı likiditeyi nasıl etkiler?
Stoklar ne kadar hızlı satılırsa dönen varlıklar o kadar hızlı nakde döner. Bu nedenle aynı cari orana sahip iki şirketten stokları daha hızlı dönenin likiditesi pratikte daha güçlüdür.
Örnek şirket hayalidir. Bu içerik eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.

Düzeltme ve cevap hakkı — bu haberde şeref ve haysiyetinizi ihlal eden ya da gerçeğe aykırı bir husus olduğunu düşünüyorsanız, yayım tarihinden itibaren iki ay içinde başvurabilirsiniz.

Yazar Para, 2026 yılında yayın hayatına başladı. Yazar Medya Anonim Şirketi bünyesinde tarafsız, hızlı ve güvenilir haber yayıncılığı faaliyetlerini sürdürüyor.
İlgili Haberler
Yorumlar (0)
Bu habere henüz onaylanmış bir yorum yok. İlk yorumu siz yazın; yorumlar editör onayından sonra yayımlanır.






