Halka arz nasıl işler? Başvurudan borsada ilk işlem gününe süreç

Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez yatırımcılara satarak Borsa İstanbul'da işlem görmeye başlamasıdır. Süreç SPK'nın izahname onayı, talep toplama, dağıtım ve borsa kotasyonu aşamalarından oluşur.

Halka arz, bir şirketin paylarını ilk kez kamuya satması ve ardından paylarının borsada işlem görmeye başlamasıdır. Türkiye'de süreç, şirketin bir aracı kurum aracılığıyla Sermaye Piyasası Kurulu'na (SPK) izahname onayı için başvurmasıyla başlar. Onaylanan izahname Kamuyu Aydınlatma Platformu'nda (KAP) yayımlanır, yatırımcılardan talep toplanır, paylar dağıtılır ve Borsa İstanbul'un belirlediği tarihte işlem başlar.

Şirketler neden halka arz olur?

• Kaynak sağlamak: Sermaye artırımı yoluyla yeni pay satarak yatırım veya borç azaltma için fon toplamak.
• Ortak çıkışı: Mevcut ortakların paylarının bir kısmını satarak nakde dönmesi.
• Bilinirlik ve kurumsallaşma: Kamuyu aydınlatma yükümlülükleri şirketi daha şeffaf hale getirir.

Sermaye artırımında toplanan para şirkete girer; ortak satışında ise para satan ortağa gider. Bu ayrım izahnamede belirtilir ve yatırımcı açısından önemli bir bilgidir.

Halka arz süreci hangi aşamalardan oluşur?

İzahname neden okunmalı?

İzahname; şirketin faaliyetlerini, finansal durumunu, riskleri, halka arz gelirinin nereye kullanılacağını, ortaklık yapısını ve dağıtım esaslarını içeren resmi belgedir. Fiyat tespit raporu ise halka arz fiyatının hangi yöntemlerle belirlendiğini açıklar. SPK onayı, şirketin yatırım için iyi ya da kötü olduğu anlamına gelmez; yalnızca bilgilerin mevzuata uygun şekilde kamuya açıklandığını gösterir.

Eşit dağıtım ve oransal dağıtım nedir?

Eşit dağıtımda, bir yatırımcı grubuna ayrılan paylar geçerli talepte bulunan yatırımcılar arasında mümkün olduğunca eşit paylaştırılır. Talep eden kişi sayısı çok yüksekse herkese birkaç lot düşebilir. Oransal dağıtımda ise paylar, talep miktarıyla orantılı olarak izahnamedeki esaslara göre dağıtılır. Hangi yöntemin uygulanacağı ve yurt içi bireysel, kurumsal gibi gruplara ayrılan oranlar izahnamede yazılıdır.

Varsayımsal eşit dağıtım örneği: Bireysel yatırımcılara 10.000.000 pay ayrılmış ve 1.000.000 kişi talepte bulunmuş olsun. Talebi bu sayının altında kalanlar tamamen karşılandıktan sonra kalan paylar eşit bölüştürülür ve kişi başına yaklaşık 10 pay düşer. 100.000 TL'lik talep girilse bile alınabilen miktar bunun çok altında kalabilir; kullanılmayan para hesaba iade edilir.

Halka arzlarda hangi riskler vardır?

• Halka arz fiyatı, işlem başladıktan sonra piyasada oluşan fiyatın garantisi değildir; paylar halka arz fiyatının altına da inebilir.
• Yeni şirketlerin işlem geçmişi kısa olduğundan değerleme yapmak zorlaşır.
• İlk günlerdeki yoğun alım-satım, fiyatlarda sert dalgalanmaya yol açabilir.
• Mevcut ortakların satış yasağı süreleri sona erdiğinde piyasaya ek pay arzı gelebilir; bu taahhütler izahnamede yer alır.

Sıkça sorulan sorular

Halka arza katılmak için hangi hesap gerekir?

Talepte bulunmak için halka arza aracılık eden kurumlarda veya bu hizmeti veren bankalarda bir yatırım hesabı bulunması gerekir.

Talep girdiğim para ne zaman bloke edilir?

Talep sırasında ödeme bedeli genellikle bloke edilir veya tahsil edilir; dağıtım sonrası karşılanmayan kısım hesaba iade edilir. Ayrıntılar satış duyurusunda yer alır.

Halka arzlar nereden takip edilir?

Onaylanan izahnameler SPK bültenlerinde ve KAP'ta, talep toplama tarihleri de satış duyurularında yayımlanır.

Birden fazla kurumdan talep girilebilir mi?

Dağıtım yöntemine göre mükerrer talepler kontrol edilir ve izahnamedeki kurallar uygulanır. Bu nedenle satış duyurusundaki şartlar okunmalıdır.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

İlgili HaberBIST 100 ve BIST 30 nedir? Borsa endekslerini doğru okumak