BIST 100 ve BIST 30 nedir? Borsa endekslerini doğru okumak

Borsa endeksi, belirli bir grup hissenin fiyat hareketini tek bir sayıyla özetleyen göstergedir. BIST 100 ve BIST 30, Borsa İstanbul'un piyasa değeri ve işlem hacmi ölçütlerine göre seçilen hisselerden oluşan ana endeksleridir.

Borsa endeksi, seçilmiş bir hisse grubunun fiyat değişimini tek bir sayıyla gösteren ölçüdür. BIST 100, Borsa İstanbul'da işlem gören şirketlerden belirli kurallara göre seçilen 100 payın, BIST 30 ise bunların içinden seçilen 30 payın performansını izler. Endeksin yüzde 2 yükselmesi, içindeki şirketlerin endeks ağırlıklarına göre hesaplanan toplam değerinin yüzde 2 arttığı anlamına gelir; her hissenin aynı oranda yükseldiği anlamına gelmez.

Endeks hangi hisselerden oluşur?

Borsa İstanbul, endeks kapsamındaki payları yayımladığı kural setine göre belirler. BIST 100 ve BIST 30 için temel ölçütler şunlardır:

• Fiili dolaşımdaki payların piyasa değeri: Şirketin yalnızca borsada gerçekten el değiştirebilen paylarının değeri dikkate alınır.
• İşlem hacmi: Paylarda yeterli alım-satım olup olmadığına bakılır.

Paylar bu iki ölçüte göre sıralanır ve üst sıralarda yer alanlar endekse girer. Endeks bileşimi yılda dört dönem (Ocak-Mart, Nisan-Haziran, Temmuz-Eylül, Ekim-Aralık) için belirlenir ve değişiklikler dönem başlamadan önce ilan edilir.

BIST 100 ile BIST 30 arasındaki fark nedir?

Endeks nasıl hesaplanır?

BIST 100 ve BIST 30 piyasa değeri ağırlıklı endekslerdir. Fiili dolaşımdaki piyasa değeri büyük olan şirketin fiyat hareketi endeksi daha fazla etkiler. Tek bir şirketin endekse aşırı hâkim olmasını önlemek için kural setinde ağırlık sınırlaması da bulunur.

Basitleştirilmiş varsayımsal örnek: Üç hisseden oluşan bir endeks düşünelim.

Endeks toplamda yaklaşık yüzde 3,4 yükselir. C hissesi yüzde 10 artmasına rağmen ağırlığı düşük olduğu için katkısı A'nın gerisinde kalır. Gerçek hesaplamada sermaye artırımı, temettü gibi işlemler için düzeltmeler de yapılır.

Endeks puanı neyi ifade eder?

Endeks puanı tek başına bir para tutarı değildir; başlangıç tarihindeki baz değere göre ne kadar değişim olduğunu gösterir. Bu yüzden önemli olan puanın büyüklüğünden çok belirli bir dönemdeki yüzde değişimdir. Uzun dönemli karşılaştırmalarda enflasyon ve kur etkileri de dikkate alınmalıdır; Türk lirası cinsinden yükselen bir endeks, dolar bazında farklı bir tablo gösterebilir.

Endekse nasıl yatırım yapılabilir?

Endeksin kendisi doğrudan satın alınamaz. Endeksi izleyen borsa yatırım fonları (BYF) ve endeks yatırım fonları, endeksteki paylara benzer ağırlıklarla yatırım yaparak performansı yakından takip etmeyi amaçlar. Bu araçlar tek hisse riskini dağıtmanın bir yolu olarak kullanılır. Ayrıca Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'nda endekse dayalı kontratlar bulunur; bunlar kaldıraçlı ürünler olduğu için risk düzeyi yüksektir.

Sıkça sorulan sorular

Endeks yükselirken neden benim hissem düşüyor?

Endeks ağırlıklı bir ortalamadır. Büyük şirketler yükselirken küçük ağırlıklı ya da endeks dışındaki hisseler aynı gün düşebilir.

BIST 100 dışında hangi endeksler var?

Borsa İstanbul'da BIST 50, BIST Tüm, sektör endeksleri (örneğin bankacılık, sınai), katılım endeksleri ve sürdürülebilirlik endeksi gibi pek çok endeks hesaplanır.

Endeks değişiklikleri hisseyi etkiler mi?

Endeksi takip eden fonlar dönem değişikliklerinde portföylerini uyarladığı için endekse giren veya çıkan paylarda işlem hacmi artabilir.

Endeks kurallarına nereden ulaşılır?

Borsa İstanbul, pay endekslerine ilişkin kural setlerini ve dönemsel endeks değişikliklerini resmi internet sitesinde yayımlar.

Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi değildir.

İlgili HaberHalka arz nasıl işler? Başvurudan borsada ilk işlem gününe süreç