Getiri eğrisi nedir? Normal, düz ve ters getiri eğrisi ne anlatır

Getiri eğrisi, aynı ihraççının farklı vadeli borçlanma araçlarının faizlerini gösteren çizgidir. Normal, düz ve ters eğrinin anlamını, eğimin nasıl ölçüldüğünü ve yorumlamanın sınırlarını anlattık.

Getiri eğrisi, aynı kredi riskine sahip borçlanma araçlarının (genellikle devlet tahvillerinin) faizlerini vadelerine göre yan yana dizerek oluşturulan çizgidir. Yatay eksende vade, dikey eksende faiz yer alır. Eğrinin şekli, piyasanın gelecekteki faiz, enflasyon ve büyüme beklentileri hakkında ipucu verir; bu yüzden makroekonomik verileri yorumlama rehberimizde öncü göstergeler arasında sayılır.

Getiri eğrisi nasıl oluşur?

Bir devlet farklı vadelerde borçlanır: üç ay, bir yıl, iki yıl, beş yıl, on yıl gibi. Bu borçlanma araçları piyasada işlem gördükçe her vade için bir faiz oluşur. Bu faizler bir grafiğe işlenip birleştirildiğinde getiri eğrisi ortaya çıkar. Türkiye'de Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın ihraç ettiği devlet iç borçlanma senetleri bu eğrinin temelini oluşturur. Bono ve tahvillerin faizinin nasıl oluştuğunu devlet tahvili yazımızda anlatmıştık.

Uzun vadeli faizleri iki unsur belirler: Piyasanın o vade boyunca kısa vadeli faizlerin ortalama ne olacağına dair beklentisi ve parayı uzun süre bağlamanın karşılığı olarak istenen ek getiri, yani vade primi. Vade uzadıkça belirsizlik arttığı için yatırımcılar normalde ek bir getiri talep eder.

Eğrinin şekilleri ve anlamları

Eğim nasıl ölçülür?

Eğrinin eğimi, genellikle iki vade arasındaki faiz farkıyla ifade edilir. En çok kullanılan ölçüler 10 yıllık ile 2 yıllık tahvil faizi arasındaki fark ve 10 yıllık ile 3 aylık faiz arasındaki farktır. Fark baz puanla ifade edilir: 1 yüzde puan 100 baz puandır.

Varsayımsal bir örnek: 2 yıllık tahvil faizi yüzde 4,0, 10 yıllık tahvil faizi yüzde 4,5 ise eğim +50 baz puandır ve eğri normaldir. 2 yıllık faiz yüzde 5,0'a çıkıp 10 yıllık yüzde 4,5'te kalırsa eğim −50 baz puana döner; eğri tersine dönmüştür.

Dikleşme ve yataylaşma

• Dikleşme: Uzun ve kısa vade arasındaki farkın açılmasıdır. Kısa vadeli faizler düşerken (örneğin faiz indirimi beklentisiyle) veya uzun vadeli faizler yükselirken (örneğin enflasyon kaygısıyla) görülebilir.
• Yataylaşma: Farkın daralmasıdır. Merkez bankası kısa vadeli faizleri artırırken uzun vadeli faizler daha az yükselirse eğri yataylaşır.

Ters getiri eğrisi neden bu kadar konuşulur?

Ters getiri eğrisi, özellikle ABD'de geçmişte birçok resesyondan önce görüldüğü için “resesyon habercisi” olarak ün kazanmıştır. Mantığı şudur: Merkez bankası enflasyonla mücadele için kısa vadeli faizleri yükseltir; piyasa ise bu sıkılığın ekonomiyi yavaşlatacağını ve ileride faizlerin düşeceğini bekleyerek uzun vadeli tahvillere yönelir. Sonuçta kısa vadeli faizler uzun vadelilerin üzerine çıkar.

Ancak bu ilişki bir yasa değildir. Her terslenmeyi resesyon izlememiştir; terslenme ile durgunluk arasındaki süre de dönemden döneme büyük farklılık göstermiştir. Ayrıca yüksek enflasyonla mücadele eden gelişmekte olan ülkelerde, merkez bankasının kısa vadeli faizleri çok yükselttiği dönemlerde eğri uzun süre ters kalabilir ve bu durum farklı yorumlanmalıdır. Resesyonun diğer işaretlerini ekonomik durgunluk yazımızda bulabilirsiniz.

Getiri eğrisi yatırımcıya ne söyler?

• Faiz beklentisi: Eğrinin kısa ucu, piyasanın yakın dönem politika faizi beklentisini yansıtır. Merkez bankasının politika faizini nasıl kullandığını faiz ve ekonomi ilişkisini anlatan yazıda ele aldık.
• Tahvil fiyatları: Faizler düştüğünde mevcut tahvillerin fiyatı yükselir, faizler yükseldiğinde düşer. Uzun vadeli tahviller bu değişime daha duyarlıdır.
• Mevduat ve kredi faizleri: Bankaların fonlama maliyetleri kısa vadeli faizlere, konut kredisi gibi uzun vadeli kredilerin fiyatlaması ise daha uzun vadeli faizlere bağlıdır.
• Enflasyon beklentisi: Uzun vadeli faizlerin yükselmesi, piyasanın uzun vadede enflasyonun yüksek kalacağını düşündüğüne işaret edebilir. Bu beklentiyi destekleyen fiyat verilerini çekirdek enflasyon göstergelerinden takip edebilirsiniz.

Yüksek enflasyonlu ekonomilerde eğriyi okumak

Gelişmiş ekonomilerde geliştirilen yorum kalıpları, yüksek enflasyon ve sıkı para politikası yaşayan ülkelerde olduğu gibi uygulanamayabilir. Merkez bankası enflasyonla mücadele için politika faizini çok yüksek bir seviyeye çektiğinde, piyasa bu seviyenin kalıcı olmayacağını ve enflasyon geriledikçe faizlerin düşeceğini bekler. Bu durumda kısa vadeli faizler uzun vadelilerin üzerinde kalır ve eğri ters görünür; ancak bu görünüm bir durgunluk beklentisinden çok dezenflasyon beklentisini yansıtıyor olabilir.

Benzer şekilde, uzun vadeli tahvillerde işlem hacminin sınırlı olduğu piyasalarda eğrinin uzun ucu daha az bilgi taşır. Bu nedenle eğriyi yorumlarken enflasyon beklenti anketleri, politika faizine dair açıklamalar ve ülke risk primi gibi göstergelerle birlikte değerlendirmek gerekir.

Eğriyi okurken dikkat edilecekler

Getiri eğrisi yalnızca beklentileri değil, arz ve talep koşullarını da yansıtır. Hazinenin belirli vadelerde yoğun borçlanması, merkez bankasının tahvil alımları veya yabancı yatırımcıların belirli vadelere yönelmesi eğrinin şeklini beklentilerden bağımsız olarak etkileyebilir. Ayrıca işlem hacmi düşük vadelerde faizler, piyasanın genel görüşünü tam yansıtmayabilir.

Türkiye'de devlet iç borçlanma senetlerinin faizlerini Borsa İstanbul Borçlanma Araçları Piyasası verilerinden ve TCMB'nin yayımladığı istatistiklerden izleyebilirsiniz. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tahvil veya fon yatırımı için kişisel risk profilinizi değerlendirmeniz ve gerekirse yetkili bir danışmana başvurmanız önerilir.

İlgili HaberYatırım gelirleri nasıl vergilendirilir? Stopaj sistemi ve beyan