Faiz nedir ve ekonomiyi hangi yollarla etkiler?

Faiz, borç olarak kullanılan paranın bedelidir. Faiz oranlarındaki değişim kredi, tasarruf, yatırım, kur ve enflasyon üzerinde zincirleme etkiler doğurur.

Faiz, bir süreliğine başkasına ait parayı kullanmanın bedelidir. Borç alan için bir maliyet, parasını bankaya yatıran ya da borç veren için bir getiridir. Faiz oranları yükseldiğinde borçlanmak pahalılaşır ve tasarruf etmek cazip hale gelir; düştüğünde ise tersi olur. Bu basit mekanizma tüketimden yatırıma, kurdan enflasyona kadar ekonominin pek çok alanını etkiler.

Basit faiz ve bileşik faiz nasıl hesaplanır?

Basit faiz, yalnızca ana para üzerinden hesaplanır: Faiz = Ana para × Oran × Süre. Bileşik faiz ise her dönem kazanılan faizin ana paraya eklenip bir sonraki dönem ona da faiz işlemesidir.

Varsayımsal örnek: 100.000 TL, yıllık yüzde 10 oranla 3 yıl değerlendirilsin.

Süre uzadıkça aradaki fark büyür. Kredi kartı ve kredi borçlarında da aynı etki ters yönde çalışır: ödenmeyen faiz borca eklendikçe borç hızla büyüyebilir.

Nominal faiz ile reel faiz arasındaki fark nedir?

Nominal faiz, bankanın veya sözleşmenin açıkladığı orandır. Reel faiz ise enflasyondan arındırılmış getiridir ve paranın gerçekte ne kadar değer kazandığını gösterir. Yaklaşık hesap şöyledir: Reel faiz ≈ Nominal faiz − Enflasyon. Daha kesin formül: (1 + nominal) / (1 + enflasyon) − 1.

Örneğin nominal faiz yüzde 30, enflasyon yüzde 25 ise kesin hesapla reel getiri (1,30 / 1,25 − 1) = yaklaşık yüzde 4'tür. Enflasyon faizden yüksekse reel faiz negatife döner; bu durumda mevduattaki para, faiz almasına rağmen alım gücü kaybeder.

Faiz artışı ekonomiyi nasıl etkiler?

• Kredi talebi: Konut, taşıt ve ihtiyaç kredilerinin maliyeti yükselir, kredi kullanımı yavaşlar.
• Tasarruf: Mevduat getirisi artar, harcamak yerine biriktirmek daha cazip olur.
• Yatırım: Şirketler için finansman pahalılaşır, yeni yatırım projeleri ertelenebilir.
• Enflasyon: Talebin soğuması fiyat artışlarını yavaşlatmaya yardımcı olur.
• Kur: Yerel para cinsinden varlıkların getirisi arttığı için yerli paraya talep güçlenebilir.
• Büyüme: Talebin yavaşlaması kısa vadede büyümeyi ve istihdamı baskılayabilir.

Faiz indirimi ne zaman yapılır?

Faiz indirimi genellikle enflasyonun kontrol altına girdiği ya da ekonominin yavaşladığı dönemlerde gündeme gelir. Kredi ucuzlar, harcama ve yatırım canlanır. Ancak enflasyon yüksekken yapılan aceleci indirimler fiyat artışlarını yeniden hızlandırabilir. Bu dengeyi kurmak merkez bankalarının temel işidir; Türkiye'de bu görev Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası'na (TCMB) aittir.

Mevduat faizi ile kredi faizi neden farklıdır?

Bankalar mevduata ödediği faizden daha yüksek oranla kredi verir. Aradaki fark; bankanın faaliyet giderlerini, kredilerin geri ödenmeme riskini, yasal yükümlülükleri ve kârını karşılar. Kredi türüne, vadeye ve kişinin kredi notuna göre de oranlar değişir.

Sıkça sorulan sorular

Politika faizi ile banka faizi aynı şey mi?

Hayır. Politika faizi merkez bankasının bankalarla işlemlerinde kullandığı temel orandır. Bankaların müşteriye uyguladığı mevduat ve kredi faizleri bu orandan etkilenir ancak birebir aynı değildir.

Faiz yükselince borsa neden düşebilir?

Yüksek faiz, mevduat gibi daha düşük riskli araçları cazip kılar ve şirketlerin borçlanma maliyetini artırır. Bu iki etki hisse senetlerine olan talebi azaltabilir.

Değişken faizli kredi ne demek?

Faiz oranının belirli bir göstergeye bağlı olarak vade boyunca değişebildiği kredidir. Göstergeye göre taksitler artabilir ya da azalabilir.

Güncel faiz oranlarını nereden öğrenebilirim?

Politika faizi TCMB'nin sitesinde, mevduat ve kredi faizleri ise bankaların kendi sitelerinde ve şubelerinde ilan edilir.

İlgili HaberMerkez Bankası ne iş yapar? TCMB'nin görevleri ve politika faizi