Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), zor ve tehlikeli işlerde görev yapan çalışanlara erken emeklilik fırsatı sunan Fiili Hizmet Süresi Zammı (FHSZ) uygulamasının kapsamını 2026 yılı itibarıyla genişletti. Yeni düzenlemeyle, mevcut meslek gruplarına ilave olarak çimento, alüminyum, dökümhane ve cam sektörlerinde çalışanlar da erken emeklilik hakkına sahip olabilecek.
Yıpranma payı uygulaması, sağlık çalışanları, gazeteciler, itfaiyeciler ve ağır sanayi işçileri gibi birçok meslek grubunu kapsayacak şekilde geniş bir yelpazede uygulanmaya devam ediyor.
Tehlikeli işlerde çalışan bireyler, Fiili Hizmet Süresi Zammı aracılığıyla daha erken emekli olma şansı elde ediyor. Bu sistemde, çalışılan süreye ek prim günleri ekleniyor ve biriken süreler emeklilik yaşından düşürülüyor. Yıpranma payı kapsamında yer alan mesleklerde, normalde yılda 360 gün olan prim süresi, risk grubuna göre yılda 60, 90 veya 180 gün artırılabiliyor.
Örneğin, yılda 90 gün yıpranma payı olan bir işte 12 ay çalışan bir kişinin prim gün sayısı, SGK kayıtlarında 360 gün yerine 450 gün olarak kaydedilmektedir. Bu ek süreler, emeklilik yaş haddinden düşülebiliyor.
Emeklilik planları yapan milyonlarca çalışan için prim gün sayısı ve yaş kriterleri belirleyici olmaya devam ederken, bazı mesleklerin insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkisi bu süreci zorlaştırmaktadır. Devlet, bu dengeyi sağlamak amacıyla “Yıpranma Payı” sistemini uygulamaya koymuştur.
Yeni düzenlemeler, teknolojik gelişmelerle ortaya çıkan riskli iş kollarını ve pandeminin ardından önemi daha belirgin hale gelen sağlık sektörü çalışanlarını sistemde daha güçlü bir şekilde yer almasını sağlıyor. Yıpranma payı kapsamındaki mesleklerde çalışan bireyler, 12 ay çalışsalar bile SGK tarafından 15 ay çalışmış olarak değerlendirilecekler. Bu durum, emeklilik süresini önemli ölçüde kısaltma imkânı sunuyor.
Fiili Hizmet Süresi Zammı, ağır ve tehlikeli işlerde çalışanların her yıl için ilave prim günü kazanmasını sağlamaktadır. Normal şartlarda yılda 360 gün prim ödeyen bir çalışan, yıpranma payı kapsamında ise yaptığı işin risk seviyesine göre yılda 60, 90 veya 180 gün ek prim kazanabiliyor. Bu ek günler, emeklilik yaşından düşülerek, emeklilik yaşını 55’e kadar geriletebiliyor. Mevzuat, bu kapsamda en fazla 5 yıl, bazı çok ağır mesleklerde ise 8 yıl erken emekliliğe izin vermektedir.
Emeklilik yaşında indirim olup olmadığını öğrenmek isteyenlerin, e-Devlet üzerinden “SGK Tescil ve Hizmet Dökümü” sayfasını kontrol etmeleri gerekmektedir. Hizmet dökümünde prim günlerinin yanı sıra “FHSZ” ibaresi veya 2A, 3A gibi özel kodlar yer alıyorsa, yıpranma payı hakkının sisteme tanımlandığı kabul edilmektedir.
Ancak, yapılan iş yıpranma payı kapsamında olmasına rağmen primlerin normal şekilde yatırıldığı durumlarda, geriye dönük hak talebi mümkün olmamaktadır. Bu durumda, hak kaybının telafi edilmesi için Hizmet Tespit Davası açılması gerekmektedir.