Yurt dışı alışverişlerde uygulanan 30 Euro'luk gümrük muafiyetinin iptali, henüz yürürlüğe girmeden piyasada büyük fiyat artışlarını tetikledi. 6 Şubat'tan itibaren geçerli olacak bu karar, bireysel ithalatı etkilerken, birçok yerli satıcı ve ithalatçı firmanın bu durumu fırsata çevirdiği yönündeki iddialar kamuoyunda tepki çekti. Kararın duyurulmasının ardından özellikle Çin menşeli ürünlerin Türkiye'deki fiyatlarında hızlı bir şekilde yüzde 100'ü aşan artışlar gözlemlendi.
Fiyat artışlarının en çok hissedildiği ürün grupları arasında güneş gözlükleri, kulaklıklar, küçük elektronik aksesuarlar, telefon kılıfları, şarj aletleri, mutfak eşyaları ve ev dekorasyon ürünleri bulunuyor. Tüketiciler, aynı ürünlerin birkaç hafta öncesine göre iki hatta üç kat daha pahalıya satıldığını ifade ediyor. Ancak uzmanlar, bu düzenlemenin toptan ithalat yapan firmaların maliyetlerinde ani bir artışa neden olmadığını belirtiyor. Çünkü bu firmalar, Çin'den ithal ettikleri ürünler için gümrük vergisi ve KDV'yi uzun süredir ödemekte.
Vergi hesapları, fiyat artışlarının boyutunu sorgulamaya açıyor. Örneğin, Çin'de yaklaşık 160 TL'ye satılan bir güneş gözlüğü, gümrük vergisi ve KDV eklenerek Türkiye'ye en fazla 230-240 TL maliyetle girmekte. Ancak aynı ürünün mağazalarda ve e-Ticaret platformlarında 2.500 ile 3.000 TL'ye satılması, "vergi zammı" iddialarını çürütüyor. Fiyat farkının vergi değil, kâr marjı nedeniyle oluştuğu net bir şekilde ortada. Benzer durum, elektronik ürünlerde de gözlemleniyor; Türkiye’ye giriş maliyeti 500-550 TL olan bir kablosuz kulaklık, raflarda 2.000 TL'nin üzerine çıkabiliyor. Bu yüksek artışlar, piyasalarda "maliyet artışı değil, rekabetin azalması" yorumlarına zemin hazırlıyor.
Uzmanlar, bireysel ithalatın kısıtlanmasıyla yerli satıcıların fiyat baskısından kurtulduğunu ve bazı firmaların bunu hızla avantaja dönüştürdüğünü ifade ediyor. Tüketicilerin doğrudan Çin'den daha uygun fiyatlarla ürün alma seçeneğinin ortadan kalkması, iç piyasada fiyatların serbestçe yükselmesine olanak sağladı. Ekonomi çevreleri, bu noktada denetim mekanizmalarının önemine vurgu yapıyor.
Uzmanlara göre, bazı Çin ürünlerinde kalite düşüklüğü, fabrikaların “siparişe göre kalite” yaklaşımından kaynaklanıyor. Denetim ve sertifika gereksinimi olmayan siparişlerde ucuz hammadde kullanımı, kaliteyi olumsuz etkiliyor. e-Ticaret platformlarında satılan birçok ürün, bu nedenle Avrupa ve Türkiye standartlarının altında kalıyor.
2025 yılı itibarıyla Çin’den yapılan ithalatın 49,6 milyar dolara ulaşması beklenirken, Türkiye’nin Çin’e ihracatı yalnızca 3 milyar dolar olacak. Türkiye, Çin’e karşı 46,5 milyar dolarlık ticaret açığı verirken, Çin 2025'te yaklaşık 1,2 trilyon dolar dış ticaret fazlası elde ettiğini duyurdu.
Çin menşeli, özellikle oyuncak, ayakkabı-tekstil ve düşük kaliteli elektronik ürünlerde ftalat, ağır metaller, PAH ve Krom VI gibi sağlığa zararlı maddeler tespit ediliyor. Bakanlıklar tarafından yapılan analizler sonucunda bazı ürünler toplatılırken, bazıları için ise “kullanmadan imha” uyarısı yapılmıştır.
Diğer yandan, sektör temsilcileri, bazı firmaların 6 Şubat öncesindeki durumu fırsata çevirdiğine dikkat çekiyor. İddialara göre bu firmalar, Çin'den yoğun miktarda ürün alarak depolarını doldurdu. Vergi düzenlemesi yürürlüğe girmeden önce zamlı fiyatlarla satış yapılması, tüketici tepkisini artırdı ve haksız kazanç iddialarını gündeme getirdi. Sektör kaynakları, bu durumu haksız kazanç iddialarının ortaya çıkmasına sebep olduğunu ve denetimlerin sıkılaştırılması gerektiğini belirtiyor.